روند درمان زخم پای دیابتی برای همه بیماران یکسان نیست و کاملاً شخصمحور است؛ یعنی بر اساس وضعیت عمومی بیمار، شدت عفونت، عمق و محل زخم، خونرسانی پا، قند خون، بیماریهای زمینهای و احتمال درگیری استخوان تصمیمگیری میشود.
پزشک بستریکننده، پزشک اصلی و تصمیمگیرنده روند درمان بیمار است و بر اساس شرایط بیمار تعیین میکند چه بررسیها و چه مشاورههایی لازم است. ممکن است در صورت نیاز از متخصص عفونی، جراح، متخصص عروق، ارتوپد، متخصص غدد و تیم زخم کمک گرفته شود؛ اما تصمیمات درمانی باید با هماهنگی پزشک مسئول بیمار انجام شود. راهنماهای معتبر نیز بر رویکرد چندتخصصی و هماهنگ تأکید دارند.
معمولاً در بیمارستان این مراحل طی میشود:
۱. ارزیابی اولیه
علائم حیاتی و بررسی سپسیس
قندهای مکرر و تنظیم انسولین
CBC، CRP/ESR، الکترولیتها، کراتینین و سایر آزمایشهای لازم
بررسی دقیق زخم: اندازه، عمق، نکروز، ترشح، بوی بد و اینکه استخوان قابل لمس است یا نه
بررسی نبضهای پا و احتمال بیماری شریانی محیطی (PAD)
۲. بررسی عفونت و استخوان
کشت ترجیحاً از بافت عمقی زخم بعد از تمیزکردن/دبریدمان، نه صرفاً سواب سطحی.
X-ray پا در صورت شک به استخوان
اگر احتمال استئومیلیت وجود داشته باشد و تشخیص با معاینه/X-ray مشخص نشود، معمولاً MRI مطرح میشود.
۳. آنتیبیوتیک
اگر زخم واقعاً عفونی باشد، آنتیبیوتیک بر اساس شدت عفونت و احتمال میکروبها شروع میشود و بعد با جواب کشت و آنتیبیوگرام اصلاح میشود. برای عفونت بافت نرم معمولاً ۱–۲ هفته درمان میشود و در موارد گسترده یا پاسخ آهسته ممکن است طولانیتر شود.
۴. دبریدمان و جراحی
اگر بافت مرده، آبسه، عفونت عمقی، گانگرن یا نکروز وجود داشته باشد، ممکن است دبریدمان یا تخلیه جراحی لازم شود. در عفونت متوسط/شدید، راهنما توصیه میکند جراحی زودهنگام، معمولاً طی ۲۴–۴۸ ساعت، در موارد مناسب در نظر گرفته شود.
این الزاماً به معنی قطع عضو نیست؛ هدف در درجه اول کنترل عفونت و حفظ اندام با حداقل برداشت بافت است.
۵. بررسی خونرسانی پا
اگر نبض ضعیف باشد یا ایسکمی مطرح باشد، ارزیابی عروقی انجام میشود. اگر همزمان PAD + عفونت/گانگرن وجود داشته باشد، مشاوره فوری جراحی و عروق برای تصمیم درباره درناژ و/یا رواسکولاریزاسیون توصیه شده است.
۶. مراقبت خود زخم
پانسمان مناسب، دبریدمان، کنترل رطوبت زخم و مهمتر از همه off-loading یعنی برداشتن فشار از روی محل زخم انجام میشود. کنترل قند و وضعیت تغذیه هم بخش مهم درمان است. (IWGDF Guidelines)
نکته قابل توجه این است که بسته به شرایط، ممکن است درمان شامل کنترل دقیق قند، آنتیبیوتیک، دبریدمان و تخلیه عفونت، پانسمان و مراقبت تخصصی زخم، کاهش فشار روی پا، بررسی خونرسانی و در صورت نیاز اقدامات جراحی یا عروقی باشد. هر بیمار الزاماً همه این مراحل را نیاز ندارد.
✦ دکتر نهلا سادات هاشمی | ش.ن 219330
دیابتولوژیست در پلتفرم سبک زندگی کتونیا