چه زمانی به تشخیص دیابت نوع 1 شک کنیم؟
آیا ممکن است بیماریف دیابت نوع 1 نباشد؟
در عمل، هر قند خون بالایی «حتماً» دیابت نوع ۱ نیست، و هر فردی که با انسولین درمان میشود هم الزاماً دیابت نوع ۱ کلاسیک ندارد. تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد، چون رویکرد درمانی و پیشآگهی متفاوت است.
1. چه زمانی به تشخیص دیابت نوع ۱ شک میکنیم؟
به طور کلاسیک، دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که با تخریب سلولهای بتای پانکراس و کمبود مطلق انسولین همراه است. در این شرایط معمولاً موارد زیر دیده میشود:
-
شروع ناگهانی علائم (پرنوشی، پرادراری، کاهش وزن)
-
کاهش وزن قابل توجه
-
بروز کتواسیدوز دیابتی
-
نیاز سریع به انسولین از ابتدای تشخیص
-
سابقه بیماریهای خودایمنی دیگر (تیروئیدیت، سلیاک و غیره)
-
سن پایینتر (اگرچه محدود به کودکان نیست)
اما پزشکی به این سادگی نیست. همیشه تصویر کلاسیک وجود ندارد.
۲. چه زمانی باید به تشخیص دیابت نوع ۱ تردید کنیم؟
در شرایط زیر باید تشخیص را با دقت بیشتری بررسی کرد:
۱. نیاز نداشتن به انسولین در ماههای اول
اگر فردی با عنوان «نوع ۱» تشخیص داده شده ولی ماهها بدون انسولین کنترل قند دارد، احتمال دارد تشخیص اولیه نیاز به بازبینی داشته باشد.
۲. وجود چاقی قابل توجه و مقاومت شدید به انسولین
چاقی شدید و سندرم متابولیک بیشتر با دیابت نوع ۲ همخوانی دارد، هرچند همپوشانی ممکن است وجود داشته باشد.
۳. شروع بیماری در سنین بالاتر با روند آهسته
در برخی بزرگسالان، نوعی دیابت خودایمنی آهسته به نام LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) دیده میشود که ابتدا شبیه نوع ۲ است اما ماهیت خودایمنی دارد.
۴. نبود آنتیبادیهای خودایمنی
در دیابت نوع ۱ معمولاً آنتیبادیهایی مانند:
-
Anti-GAD
-
IA-2
-
ZnT8
مثبت هستند. اگر همه منفی باشند، تشخیص باید دقیقتر بررسی شود.
۵. سطح C-peptide طبیعی یا بالا
در دیابت نوع ۱، به دلیل تخریب سلولهای بتا، C-peptide پایین است. اگر سطح آن طبیعی یا بالا باشد، احتمال دیابت نوع ۲ یا سایر انواع بیشتر مطرح میشود.
۳. آیا ممکن است بیماری اصلاً دیابت نوع ۱ نباشد؟
بله. چند احتمال دیگر وجود دارد:
دیابت نوع ۲ در سنین پایین
امروزه به دلیل شیوع چاقی، دیابت نوع ۲ در نوجوانان هم دیده میشود.
LADA
نوعی دیابت خودایمنی بزرگسالی با پیشرفت آهسته که گاهی ابتدا به اشتباه نوع ۲ تشخیص داده میشود.
MODY
دیابت تکژنی ارثی که معمولاً در سنین پایین شروع میشود ولی وابستگی فوری به انسولین ندارد. تشخیص آن اهمیت زیادی دارد چون درمان متفاوت است.
دیابت ثانویه
ناشی از:
-
بیماریهای پانکراس
-
مصرف کورتون
-
بیماریهای غدد درونریز
۴. چرا تشخیص دقیق مهم است؟
زیرا:
-
نوع درمان متفاوت است
-
نیاز به انسولین یا داروهای خوراکی متفاوت است
-
پیشبینی روند بیماری فرق دارد
-
آموزش تغذیه و سبک زندگی هدفمندتر میشود
برای مثال، در دیابت نوع ۱ حذف انسولین خطرناک است، اما در MODY ممکن است اصلاً نیاز به انسولین نباشد.
۵. رویکرد منطقی برای بررسی
اگر نسبت به تشخیص تردید وجود دارد، بررسیهای زیر توصیه میشود:
-
سنجش C-peptide
-
آزمایش آنتیبادیهای خودایمنی
-
بررسی سابقه خانوادگی
-
ارزیابی الگوی پیشرفت بیماری
-
در موارد خاص، تستهای ژنتیکی
این تصمیم باید توسط متخصص غدد انجام شود.
جمعبندی تخصصی
هر قند خون بالا، دیابت نوع ۱ نیست.
هر فردی که انسولین میزند، الزاماً دیابت نوع ۱ ندارد.
تشخیص دیابت نوع ۱ بر اساس مجموعهای از شواهد بالینی و آزمایشگاهی است، نه فقط یک عدد قند خون.
اگر الگوی بیماری با تصویر کلاسیک همخوانی ندارد، بررسی تکمیلی کاملاً منطقی و حتی ضروری است. تشخیص درست با مشورت تیپ درمان پایه درمان درست است.
هر تغییری از آگاهی آغاز میشود.
همراه شما در مسیر بهبود با رویکرد تغذیه و پزشکی فانکشنال در کتونیا.
زهرا گوهری | متخصص تغذیه و رژیم درمانی (ت 11070)
متخصص تغذیه و سبک زندگی در پلتفرم کتونیا
مشاهده پروفایل من در کتونیا (با خانم گوهری بیشتر آشنا شوید • سبک زندگی کتونیا)