یکی از مراجعان سوال جالبی پرسید. میگفت دیابت ندارم و دارویی هم نمیخورم ولی بیشتر شبها خودبخود نیمه شب بیدار میشوم و سر یخچال میروم تا چیزی بخورم..حتی گاهی گرسنه هم نیستم ولی اگر این کار را نکنم در ادامه شب خوابم نمیبرد!
گرسنگی ساعت ۲–۳ شب و رفتن سراغ یخچال معمولاً یک علت واحد ندارد و باید چند عامل را کنار هم دید:
-
کم‌خوابی یا خواب بی‌کیفیت: خواب ناکافی می‌تواند گرسنگی و میل به غذا را افزایش دهد؛ در مطالعات، تنظیم لپتین و گرلین و حساسیت به انسولین تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
-
شام کم‌حجم یا کم‌پروتئین/فیبر: اگر انرژی و سیری کافی در طول روز دریافت نشده باشد، بدن واقعاً می‌تواند شب پیام گرسنگی بدهد.
-
استرس و کورتیزول: استرس و بیدار ماندن شبانه می‌تواند اشتها و تمایل به خوردن را بیشتر کند؛ در الگوی «خوردن شبانه» ارتباط با استرس و اختلال ریتم شبانه‌روزی دیده شده است.
-
افت یا نوسان قند خون: به‌خصوص در افراد دیابتی که انسولین یا داروهای کاهنده قند مصرف می‌کنند، گرسنگی شبانه می‌تواند همراه هیپوگلیسمی باشد. بنابراین اگر این حالت تکرار می‌شود، چک قند شبانه و قند هنگام بیدار شدن از خواب ارزش بررسی دارد.
-
به‌هم‌خوردن ساعت زیستی: در بعضی افراد اشتها به سمت ساعات شب جابه‌جا می‌شود؛ اگر صبح اشتها کم و شب اشتها زیاد باشد، باید به Night Eating Syndrome هم فکر کرد. در مطالعات افراد مبتلا به این اختلال ریتم مصرف غذا و برخی هورمون‌های تنظیم‌کننده اشتها مثل لپتین و انسولین به سمت ساعات دیرتر روز شیفت داشته و ریتم گرلین نیز متفاوت بوده است.
یک نکته مهم: هر بار که ساعت ۲–۳ شب گرسنه می‌شوید، الزاماً به این معنی نیست که بدن «به غذا نیاز دارد». گاهی مغز، خواب، استرس و عادت رفتاری در ایجاد این میل نقش دارند. اصلاح سبک زندگی در تنظیم بسیاری از این عادت ها اثرگذار است.
✦ دکتر نهلا سادات هاشمی | ش.ن 219330
دیابتولوژیست در پلتفرم سبک زندگی کتونیا