سلام
پاسخ کوتاه: در بارداری، قند خون باید کمی دقیقتر از حالت عادی کنترل شود؛ چون بالا بودن مداوم قند میتواند هم برای مادر و هم برای جنین مشکلساز شود.
بر اساس توصیههای فعلی انجمن دیابت آمریکا، برای بیشتر زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری، دیابت نوع ۱ یا نوع ۲، هدف معمول این است که قند ناشتا زیر ۹۵، یک ساعت بعد از غذا زیر ۱۴۰ و دو ساعت بعد از غذا زیر ۱۲۰ mg/dL باشد.
قند خون در بارداری چقدر باید باشد؟
| زمان اندازهگیری |
هدف قند خون |
ناشتا |
کمتر از 95 mg/dL |
یک ساعت بعد از شروع غذا |
کمتر از 140 mg/dL |
دو ساعت بعد از شروع غذا |
کمتر از 120 mg/dL |
این اعداد، اهداف کنترل قند خون هستند و با اعدادی که برای تشخیص دیابت بارداری در آزمایش تحمل گلوکز استفاده میشوند تفاوت دارند.
مثلاً اگر قند من این باشد، چطور؟
-
قند ناشتا ۸۵ ←
مناسب
-
قند ناشتا ۹۲ ←
مناسب
-
قند ناشتا ۹۸ ←
بالاتر از هدف بارداری
-
یک ساعت بعد از غذا ۱۳۰ ←
مناسب
-
یک ساعت بعد از غذا ۱۴۸ ←
بالاتر از هدف
-
دو ساعت بعد از غذا ۱۱۵ ←
مناسب
-
دو ساعت بعد از غذا ۱۳۰ ←
بالاتر از هدف
یک عدد بالا بهتنهایی معمولاً به معنی دیابت بارداری نیست؛ تکرار اعداد بالا و نتیجه آزمایشهای تشخیصی اهمیت بیشتری دارد.
دیابت بارداری چه زمانی بررسی میشود؟
در بیشتر بارداریها غربالگری دیابت بارداری در حدود هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشود.
اگر فرد از قبل عوامل خطر مثل اضافهوزن قابلتوجه، سابقه دیابت بارداری، سابقه تولد نوزاد درشت یا قند خون بالا داشته باشد، پزشک ممکن است بررسی را زودتر انجام دهد.
عدد آزمایش تشخیص با عدد هدف روزانه فرق دارد
یکی از روشهای تشخیص، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی 75 گرم است.
در این روش، این اعداد میتوانند غیرطبیعی محسوب شوند:
| زمان آزمایش |
حد تشخیصی |
| ناشتا |
92 mg/dL یا بیشتر |
| یک ساعت |
180 mg/dL یا بیشتر |
| دو ساعت |
153 mg/dL یا بیشتر |
بنابراین ممکن است بپرسید: «چطور قند ناشتا ۹۲ در یک جدول مهم است ولی هدف کنترل روزانه کمتر از ۹۵ است؟» دلیلش این است که معیار تشخیص و هدف درمان دو موضوع متفاوت هستند.
همچنین بسته به روش مورد استفاده پزشک یا مرکز درمانی، ممکن است آزمایش دو مرحلهای و اعداد دیگری برای تشخیص استفاده شود.
HbA1c در بارداری چقدر باشد؟
در خانمهایی که دیابت دارند، هدف ایدهآل معمولاً HbA1c کمتر از ۶٪ است؛ البته فقط در صورتی که بتوان بدون ایجاد افت قند قابلتوجه به آن رسید.
در بعضی افراد برای جلوگیری از افت قند، پزشک ممکن است هدف را تا حدود کمتر از ۷٪ تعدیل کند.
چرا بالا بودن قند خون در بارداری مهم است؟
قند خون کنترلنشده میتواند احتمال بعضی مشکلات را افزایش دهد، از جمله:
-
بزرگ شدن بیش از حد جنین
-
افزایش احتمال زایمان سخت یا سزارین
-
افزایش خطر فشار خون بارداری و پرهاکلامپسی
-
افت قند خون نوزاد بعد از تولد
-
افزایش احتمال زایمان زودرس
-
افزایش احتمال ابتلای مادر به دیابت نوع ۲ در آینده
به همین دلیل هدف این نیست که فقط «قند خیلی بالا نباشد»؛ بلکه بهتر است بیشتر اندازهگیریها در محدوده هدف باقی بمانند.
برای کنترل قند در بارداری چه کار کنیم؟
-
مقدار نان، برنج، سیبزمینی و سایر کربوهیدراتها را در هر وعده کنترل کنید.
-
همراه کربوهیدرات از پروتئین مثل تخممرغ، مرغ، ماهی، گوشت یا لبنیات مناسب استفاده کنید.
-
سبزیجات و منابع فیبر را بیشتر کنید.
-
آبمیوه، نوشابه، شربت و نوشیدنیهای شیرین را محدود کنید.
-
شیرینی، کیک و بیسکویت را بهعنوان میانوعده روزانه مصرف نکنید.
-
در صورت اجازه پزشک، کمی فعالیت یا راه رفتن بعد از غذا میتواند به کنترل قند بعد از غذا کمک کند.
-
اگر پزشک توصیه کرده، قند ناشتا و بعد از وعدهها را مرتب ثبت کنید.
چند باور اشتباه
-
«چون باردارم باید برای دو نفر غذا بخورم» ← درست نیست.
-
«میوه طبیعی است، پس هرچقدر بخورم مشکلی ندارد» ← میوه هم حاوی کربوهیدرات است و مقدار مصرف اهمیت دارد.
-
«عسل و شیره چون طبیعیاند، قند را بالا نمیبرند» ← درست نیست.
-
«اگر یک بار قندم بالا بود، یعنی دیابت بارداری دارم» ← تشخیص بر اساس آزمایش و نظر پزشک انجام میشود.
-
«اگر دیابت بارداری داشته باشم، باید کربوهیدرات را کاملاً حذف کنم» ← خیر. در بارداری حذف شدید کربوهیدرات توصیه نمیشود و برنامه غذایی باید متعادل باشد.
چه زمانی باید جدیتر پیگیری کنیم؟
اگر قند ناشتا یا قند بعد از غذا بهطور مکرر بالاتر از اهداف گفتهشده باشد، بهتر است نتیجهها را با پزشک یا متخصص تغذیه در میان بگذارید.
همچنین افت قند هم مهم است. قند خون زیر 70 mg/dL معمولاً افت قند محسوب میشود و بهویژه در افرادی که انسولین یا بعضی داروهای کاهشدهنده قند مصرف میکنند باید جدی گرفته شود.
جمعبندی
برای بیشتر خانمهای باردار، هدف کنترل قند خون بهطور خلاصه این است:
ناشتا: کمتر از ۹۵
یک ساعت بعد از غذا: کمتر از ۱۴۰
دو ساعت بعد از غذا: کمتر از ۱۲۰ mg/dL
اما یک عدد بالا بهتنهایی تشخیص دیابت بارداری نیست. تشخیص با آزمایشهای مخصوص انجام میشود و در صورت وجود دیابت بارداری، هدف درمان باید با شرایط مادر، نوع درمان و نظر پزشک تنظیم شود.
اگر عدد آزمایش قند خون یا تست قند بارداریتان را دارید، میتوانید برای بررسی دقیقتر با پزشک یا متخصص تغذیه مطرح کنید.
هر تغییری از آگاهی آغاز میشود.
زهرا گوهری | پژوهشگر دورهٔ دکتری تغذیه
کد نظام پزشکی: ت-۱۱۰۷۰
آشنایی بیشتر با من در کتونیا: https://ketonia.life/gowhari/