گاهی اوقات بیمار یا اطرافیان، تغییراتی مانند عصبانیت، اضطراب، بیحوصلگی، کاهش تمرکز یا حتی رفتارهای غیرعادی را بهعنوان یک «مشکل روانی» تلقی میکنند، در حالی که این علائم ممکن است ناشی از نوسانات قند خون باشند. مغز برای عملکرد طبیعی خود به تأمین مداوم گلوکز وابسته است و افت یا افزایش سریع قند خون میتواند بهطور موقت عملکرد نواحی مسئول هیجان، تصمیمگیری و تمرکز را مختل کند.
به همین دلیل، پیش از آنکه به بیماری برچسبهایی مانند «اضطرابی»، «افسرده»، «عصبی» یا «پرخاشگر» زده شود، باید احتمال نقش نوسانات قند خون بررسی گردد. توصیه میشود در بیمارانی که تغییرات خلقی یا رفتاری با زمانهای خاصی از روز، وعدههای غذایی یا تزریق انسولین همزمان است، ابتدا قند خون یا دادههای پایش مداوم قند (CGM) ارزیابی شود. این رویکرد از تشخیص نادرست و درمانهای غیرضروری جلوگیری میکند.
از نظر علمی، ارتباط بین دیابت و اختلالات روانشناختی کاملاً شناخته شده است. بر اساس بیانیه مشترک American Diabetes Association (ADA) و American Psychological Association (APA)، شیوع افسردگی در افراد مبتلا به دیابت حدود ۲ برابر جمعیت عمومی است و تقریباً ۲۰ تا ۳۰ درصد بیماران درجاتی از علائم افسردگی را تجربه میکنند. همچنین، اختلالات اضطرابی در حدود ۲۰ درصد افراد مبتلا به دیابت گزارش شده است و حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد بیماران نیز «دیسترس دیابتی» (Diabetes Distress) را تجربه میکنند؛ حالتی که با نگرانی، خستگی روانی و احساس درماندگی در مدیریت بیماری همراه است.
از سوی دیگر، مطالعات نشان دادهاند که افزایش نوسانات قند خون (Glycemic Variability)، حتی در افرادی با HbA1c مطلوب، با کاهش کیفیت زندگی، اختلال تمرکز، نوسانات خلقی و افزایش علائم اضطراب و افسردگی ارتباط دارد. بنابراین، هنگام مواجهه با تغییرات روانی در بیماران دیابتی، ارزیابی همزمان وضعیت متابولیک و سلامت روان، رویکردی علمی و مبتنی بر شواهد محسوب میشود.
نکته مهم
نکته مهمهمه بیماران دیابتی که احساس غم، خستگی یا کاهش انگیزه دارند، مبتلا به افسردگی نیستند.
بسیاری از آنها دچار دیسترس دیابتی (Diabetes Distress) هستند؛ حالتی که به فشارهای ناشی از زندگی با دیابت مربوط است و با درمان افسردگی لزوماً برطرف نمیشود، بلکه با آموزش، حمایت روانی و بهبود مدیریت دیابت کاهش مییابد. به همین دلیل، استانداردهای مراقبت از دیابت توصیه میکنند که این دو وضعیت از یکدیگر تفکیک شوند، زیرا رویکرد درمانی آنها متفاوت است.
منابع علمی 
-
American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026. فصل Psychosocial Care.
-
Young-Hyman D, et al. Psychosocial Care for People With Diabetes: A Position Statement of the American Diabetes Association. Diabetes Care. 2016.
-
Fisher L, et al. Diabetes Distress: A State of the Science. Diabetes Care.
✦ دکتر نهلا سادات هاشمی | ش.ن 219330
دیابتولوژیست در پلتفرم سبک زندگی کتونیا