افتادگی و شلی پوست پس از کاهش وزن سریع یا زیاد (مخصوصاً در افراد با چاقی شدید) یکی از چالشهای اصلی است. دلیل آن این است که پوست برای سالها کشیده شده و کلاژن و الاستین آن آسیب دیدهاند. اگرچه نمیتوان به طور کامل از این عارضه جلوگیری کرد، اما با رعایت موارد زیر میتوان شدت آن را به حداقل رساند:
۱. کاهش وزن تدریجی و آهسته (مهمترین اصل)
- حداکثر ۰.۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته (یا ۲-۴ کیلوگرم در ماه). کاهش وزن سریع (مثلاً با جراحی یا رژیمهای بسیار کمکالری) فرصت تطابق پوست را از بین میبرد. پوست برای جمع شدن نیاز به زمان دارد. سرعت کم، به سلولهای پوست اجازه بازسازی و انقباض تدریجی میدهد.
۲. حفظ و افزایش توده عضلانی (تمرینات مقاومتی)
- بدنسازی، وزنه، کش، شنا، پلانک، اسکات. تمرینات هوازی و … که در نتیجه استمرار در تمرین عضلات پرحجمتر فضاهای خالی زیر پوست را پر میکنند و ظاهر افتادگی را کاهش میدهند. عضلهسازی متابولیسم را هم بالا میبرد.
۳. آبرسانی کافی (نوشیدن آب)
- حداقل ۸-۱۰ لیوان آب خالص در روز (بسته به وزن و فعالیت). پوست دهیدراته خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد. آب به حفظ حجم سلولها و گردش مواد مغذی کمک میکند.
۴. تغذیه مناسب برای تولید کلاژن و الاستین
-
پروتئین کافی: تخممرغ، ماهی، مرغ، حبوبات، لبنیات کم چرب (پروتئین ماده اولیه کلاژن است).
-
ویتامین C: مرکبات، کیوی، فلفل دلمهای، کلم بروکلی (کوفاکتور سنتز کلاژن).
-
روی (Zinc): گوشت قرمز کم چرب، آجیل، تخمه کدو.
-
اسیدهای چرب امگا-۳: ماهی سالمون، گردو، بذر کتان (کاهش التهاب و حفظ انعطاف پوست) و …
۵. استفاده از کرمها و روغنهای موضعی (کمککننده، نه معجزهگر)
- محرک های افزاینده تولید کلاژن با نظر پزشک، ترکیبات حاوی آنتیاکسیدان، اسید هیالورونیک، ویتامین E و … جهت بهبود بافت سطحی.
۶. اجتناب از عواملی که به کلاژن آسیب میزنند
-
قند و کربوهیدرات تصفیه شده: باعث گلیکاسیون (سفت شدن) کلاژن میشوند.
-
سیگار و الکل: تخریب الاستین و دهیدراتاسیون.
-
آفتاب مستقیم (بدون ضدآفتاب): اشعه UV مهمترین تخریبکننده کلاژن است.
۷. ماساژ و مراقبتهای فیزیکی
- ماساژ روزانه: با دست یا غلتک (foam roller) در جهت گردش لنف، ۵-۱۰ دقیقه روی نواحی شل (بازو، شکم، ران)
۸. دستگاه های کمک لاغری
- دستگاههای کمک لاغری (به ویژه انواع خانگی) برای کاهش وزن کلی و درمان چاقی طراحی نشدهاند. این دستگاهها در مرحله تثبیت وزن و برای رفع نواحی مقاوم به کار میروند و در صورتیکه در زمان نامناسب و بدون اصلاح اصولی وزن تا محدوده ایده آل استفاده شوند از نظر تاثیر برگشت پذیر و بعضا دارای عوارض التهابی خواهند بود.
۹. جراحی زیبایی (در افتادگی شدید و طولانی مدت)
- اگر بعد از ۱-۲ سال حفظ وزن ثابت، پوست همچنان بسیار شل باقی بماند (مثلاً آویزان روی شکم یا بازوها)، روشهایی مثل ابدومینوپلاستی (بازسازی شکم)، ماستوپکسی (لیفت سینه) یا لیفت ران یا بازو گزینه موثر هستند. این جراحی ها معمولاً زمانی انجام میشوند که وزن حداقل ۶ ماه پایدار مانده باشد و از نظر پزشک منعی وجود نداشته باشد. در غیر اینصورت عدم تطابق با شرایط داخلی و متابولیک منجر به عوارض جبران ناپذیر خواهد شد.
✦ دکتر نهلا سادات هاشمی | ش.ن 219330
دیابتولوژیست در پلتفرم سبک زندگی کتونیا