دیابت نوع ۱ یعنی چه؟
در دیابت نوع ۱، بدن دیگر انسولین تولید نمیکند.
این بیماری معمولاً در کودکی یا نوجوانی شروع میشود، اما در بزرگسالان هم ممکن است دیده شود.
علت آن حمله سیستم ایمنی بدن به سلولهای سازنده انسولین در لوزالمعده است.
چون انسولین ساخته نمیشود، فرد باید هر روز انسولین تزریق کند.
بدون انسولین، قند خون بالا میرود و بدن نمیتواند از غذا انرژی بگیرد.
چرا انسولین برای دیابت نوع ۱ حیاتی است؟
در دیابت نوع ۱:
انسولین خوراکی وجود ندارد
جایگزین گیاهی ندارد
قابل قطع نیست
انسولین تنها درمان اصلی و ضروری است.
قطع انسولین میتواند باعث کتواسیدوز دیابتی (DKA) شود که یک وضعیت خطرناک و اورژانسی است.
اهداف کنترل قند خون
| شاخص | محدوده معمول هدف |
|---|---|
| قند ناشتا | 80 تا 130 |
| قند قبل غذا | 80 تا 130 |
| قند دو ساعت بعد غذا | کمتر از 180 |
| A1C | معمولاً زیر 7٪ (با نظر پزشک) |
در کودکان، سالمندان یا افراد با افت قند مکرر، اهداف ممکن است متفاوت باشد.
انواع انسولین در دیابت نوع ۱
در دیابت نوع ۱ معمولاً از دو نوع انسولین استفاده میشود:
انسولین پایه (شبانهروزی)
برای کنترل قند در طول روز و شب
انسولین قبل از غذا
برای کنترل قند بعد از خوردن غذا
این روش را «درمان پایه-غذایی» میگویند.
تزریق صحیح انسولین
مراحل ساده
محل تزریق را انتخاب کنید
پوست را کمی بگیرید
سوزن را مستقیم وارد کنید
دوز را کامل تزریق کنید
۱۰ ثانیه صبر کنید
سوزن را خارج کنید
محل را ماساژ ندهید
سوزن را دوباره استفاده نکنید
محلهای مناسب تزریق
به ترتیب جذب سریعتر:
شکم
بازو
ران
باسن
جای تزریق را هر بار تغییر دهید.
تزریق مکرر در یک نقطه باعث سفتی پوست و جذب نامنظم انسولین میشود.
افت قند خون (هیپوگلیسمی)
علائم
-
لرزش
-
عرق سرد
-
گرسنگی شدید
-
گیجی
-
تپش قلب
چه کنیم؟
فوراً ۱۵ گرم قند سریع مصرف کنید (مثلاً ۳ حبه قند یا آبمیوه)
۱۵ دقیقه بعد دوباره قند را چک کنید
افزایش شدید قند و خطر کتواسیدوز
اگر این علائم را داشتید:
-
تهوع
-
استفراغ
-
تنفس تند
-
بوی میوهای نفس
-
خوابآلودگی
فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
نگهداری صحیح انسولین (خیلی مهم!)
انسولین یک داروی حساس به دماست. اگر درست نگهداری نشود، اثرش کم میشود و ممکن است قند خون شما بدون دلیل بالا برود.
انسولینهای باز نشده باید داخل یخچال نگهداری شوند (دمای معمول یخچال، نه فریزر).
اگر انسولین یخ بزند، دیگر قابل استفاده نیست — حتی اگر بعداً آب شود.
انسولین را در معرض گرمای زیاد (مثلاً داخل ماشین در تابستان، کنار بخاری یا جلوی آفتاب) قرار ندهید. گرما هم باعث خراب شدن آن میشود.
بعد از اینکه قلم یا ویال انسولین را باز کردید، معمولاً میتوان آن را حدود ۳۰ روز در دمای اتاق نگهداری کرد (به شرطی که خیلی گرم نباشد). بعد از این مدت—حتی اگر هنوز داخلش دارو باشد—باید دور انداخته شود، چون قدرت اثرش کم میشود.
بعضی انسولینهای ترکیبی (مخلوط) کمی زودتر اثرشان کم میشود (حدود دو هفته)، بنابراین تاریخ باز شدن را روی آن یادداشت کنید.
یک کار ساده اما مهم:
روزی که انسولین را باز میکنید، تاریخ را روی جعبه یا خود قلم بنویسید تا فراموش نکنید چه زمانی باید آن را تعویض کنید.
| نکته مهم | توضیح |
|---|---|
| انسولین بازشده | بعد از ۳۰ روز دور انداخته شود |
| انسولین باز نشده | در یخچال نگهداری شود |
| گرما یا یخزدگی | انسولین را خراب میکند |
| داخل ماشین داغ | ممنوع |
بعضی انسولینهای مخلوط (ترکیبی) زودتر اثرشان کم میشود (حدود دو هفته).
در زمان بیماری چه کنیم؟
وقتی تب یا عفونت دارید:
انسولین را قطع نکنید
قند را بیشتر چک کنید
مایعات کافی بنوشید
در صورت بالا بودن قند، با پزشک تماس بگیرید
زندگی سالم با دیابت نوع ۱
ورزش منظم
آموزش مداوم
تنظیم دوز بر اساس غذا
چک منظم قند خون
پیام پایانی 
دیابت نوع ۱ نیاز به مراقبت روزانه دارد،
اما با آموزش درست و پیگیری منظم، میتوان زندگی فعال، سالم و موفقی داشت.