سلولهای بنیادی، بهویژه سلولهای بنیادی مزانشیمی (MSCs)، امیدهای بزرگی برای درمان دیابت نوع ۱ ایجاد کردهاند. این سلولها قابلیت بازسازی، ترمیم بافت و تنظیم ایمنی دارند و میتوانند به کاهش التهاب و افزایش بقای سلولهای انسولینساز کمک کنند.
نقش MSCها در درمان دیابت
تنظیم سیستم ایمنی
MSCها با ترشح مولکولهای ضدالتهابی، پاسخهای خودایمنی بدن را کاهش میدهند. این ویژگی بهخصوص در دیابت نوع ۱ (که یک بیماری خودایمنی است) بسیار حیاتی است و میتواند خطر رد سلولهای پیوندی را کاهش دهد.
افزایش بقا و عملکرد سلولهای انسولینساز
با کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود محیط پیوند، این سلولها به حفظ عملکرد سلولهای بتای جزایر لانگرهانس کمک میکنند.
چالشها و محدودیتها
رد ایمنی همچنان ممکن است
حتی با وجود خواص ضدالتهابی MSCها، سیستم ایمنی بدن ممکن است سلولهای پیوندی را پس بزند. در حال حاضر روشهایی مانند مهندسی ژنتیک یا کپسولهسازی برای کاهش این خطر در حال بررسی هستند.
اثربخشی محدود به کوتاهمدت
مطالعات موجود نشان دادهاند که اثر مثبت درمان با MSCها اغلب طی یک تا دو سال ابتدایی قابل مشاهده است، اما تأیید اثر طولانیمدت نیاز به پژوهشهای بیشتر دارد.
هزینه بالا و دسترسی محدود
این درمانها هنوز در مرحله آزمایشهای بالینی قرار دارند و نیازمند زیرساختهای تخصصی هستند که دسترسی به آنها را برای عموم دشوار میکند.
آیا آیندهای برای درمان قطعی وجود دارد؟
پاسخ کوتاه: شاید.
مطالعهی انجامشده در سال ۲۰۲۳ نشان داد که تزریق سلولهای بنیادی مزانشیمی بند ناف (WJ-MSCs) در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ تازهتشخیصدادهشده، بیخطر و اثربخش است. پس از یک سال، کاهش C‑پپتید در گروه درمان کمتر بود و نیاز به انسولین افزایش نیافت، در حالی که در گروه دارونما وضعیت بدتر شد.
این یافتهها، همراه با مرورهای علمی دیگر، نشان میدهند که ترکیب MSCها با فناوریهایی مانند مهندسی ژنتیک، کپسولهسازی سلولها و درمانهای تنظیم ایمنی پیشرفته میتواند در آینده، راه را برای درمان قطعی دیابت نوع ۱ هموار کند.
منابع علمی
-
Carlsson P-O, et al. Umbilical Cord-Derived Mesenchymal Stromal Cells in Type 1 Diabetes: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Diabetes Care. 2023. PubMed: 37221247
-
Jayasinghe C, et al. Stem Cell Therapy: A Promising Path to Treat Type 1 Diabetes Mellitus. Cureus. 2022. PMC: PMC9414788